NEDEN SÜT?NEDEN İÇİM RAHAT?BUNLARI BİLİYOR MUSUNUZ?ÜRETİM SÜRECİRAHAT GÜN ÖNERİLERİ İletişimBilgi Toplumu HizmetleriKullanım Koşulları

Neden Süt

Süt, memeli canlıların doğumdan hemen sonra meme bezlerinden salgılanan, kendine özgü tat, koku ve kıvamı olan, temel besin öğelerini yeterli ve dengeli bir şekilde bileşiminde bulunduran sıvı bir gıda maddesidir. İçerdiği çok çeşitli besin maddelerinden dolayı süt, tüm memeli canlılarda organizmanın gereksinimlerini karşılayabilen hayati temel bir gıdadır.

İnsanoğlu, 5000 yıldan beri süt içmektedir. Bir yaşam mucizesi diye nitelenebilecek kadar büyük besin değerine sahip olan sütün, insan yaşamındaki yeri insanlık tarihi kadar eskidir.

Sütün yapısında yer alan maddeleri süt şekeri (laktoz), süt yağı, süt proteinleri, mineral maddeler ve vitaminler olmak üzere beş ana başlık altında toplamak mümkündür. 1 litre sütte ortalama 36 gram süt yağı, 38 gram protein, 52 gram karbonhidrat, 7 gram mineral maddeler ve suda ve yağda çözünen vitaminler bulunur. Kalsiyum, fosfor ve riboflavin (B2 vitamini) açısından önemlidir. Yaşamsal önemi olan amino asitleri ve yağ asitlerini bünyesinde bulundurur. 

Süt Proteinleri

Sütteki kuru maddenin yaklaşık %27’sini oluşturan süt proteinleri en önemli temel bileşendir. Süt proteinlerinde, büyük bir kısmı yapılarında vücut tarafından sentezlenemeyen dolayısıyla gıdalarla dışarıdan alınmaları gereken temel “esansiyel amino asit” olan yaklaşık 23 adet amino asit bulunmaktadır. Süt proteinleri, hücre ve dokuların oluşmasında, saç ve tırnakların gelişmesinde önemli rol oynamakta, büyüme ve gelişmeye büyük ölçüde katkı sağlamakta ve kas fonksiyonlarına da yardımcı olmaktadır. Aynı zamanda, vücutta ödem yapan sıvıların toplanmasını önlemektedir.

Süt Yağı

Tam yağlı süt %2 oranında doymuş yağ içerse de, bünyesinde barındırdığı özel bileşenler nedeniyle sağlık için çok önemli bir kaynak konumunda yer almaktadır. Tam yağlı inek sütünün 100 gramında tekli doymamış yağ asidi ortalama 0,8 gram, çoklu doymamış yağ asidi ise 0,2 gram kadardır. Ayrıca süt yağı, yağda çözünen vitaminlerin vücuda aktarılması için de bir araç görevi görmektedir.

Süt Vitaminleri

Süt, beslenme açısından gerekli olan, yağda ve suda eriyen vitaminlerin hemen hepsi sütte bulunur. Sütte bulunan başlıca vitaminler ise:

Yağda çözünen vitaminler: A vitamini (retinol), D3 vitamini (kolkalziferol), E vitamini (tokoferol), K vitamini
Suda çözünen vitaminler: B1 vitamini (tiyamin), B2 vitamini (riboflavin, laktoflavin), B6 vitamini, B12 vitamini, B13 vitamini, C vitamini (askorbik asit), H vitamini (biyotin), pantotenik asit, folik asit (pteriol glutamik asit), nikotinik asit (niasin)
Özellikle zeka gelişiminde etkili olan, deri ve göz sağlığında gerekli B2 vitamini için süt en iyi kaynaktır.
Vücudun ihtiyacı olan B12 ve A vitaminleri süt içerek önemli ölçüde karşılanabilmektedir.
Sütteki vitaminler hastalıklara karşı direnci artırmakta ve gelişmeye yardımcı olur,  hastalıklara karşı direnci arttırır ve büyümeye yardım eder.

Sütün Mineral Maddeleri

Sütte bulanan başlıca mineraller kalsiyum, fosfor, potasyum ve magnezyumdur. Kalsiyum özellikle çocukların kemik ve diş oluşumlarının tamamlanmasında büyük rol oynar. Kalsiyum ihtiyacı hamilelik ve emzirme döneminde de önemli olup, bu dönemlerde yetersiz kalsiyum alımı, ileri yaşlarda “osteomalacia” ve “osteoporosis” gibi kemik hastalıklarına yol açmaktadır. Bundan dolayı hamilelik ve emzirme dönemlerinde, kalsiyum açısından zengin olan süt tüketimi oldukça önem taşır. Bu nedenle, içme sütleri kalsiyum açısından zenginleştirilerek fonksiyonel özellikleri artırılmaktadır. Ayrıca kalsiyum, vücutta demir eksikliğinin olumsuz etkilerinin azaltılması, protein sindirimini kolaylaştırması ve kanın pıhtılaştırılmasında rol oynaması açısından önemlidir. Sütte bulunan fosfor da kemik oluşumunda önemli bir etkendir.

Süt Şekeri (Laktoz)

Süt şekeri olarak bilinen laktoz, enerji kaynağıdır ve mineral maddeler ile birlikte ozmotik sisteme iştirak ettiği için, bu süt bileşeninin oranı sütte değişiklik göstermektedir. Bir molekül glikoz ve bir molekül galaktozdan oluşmuş bir disakkarittir. Laktozun inek sütündeki oranı ortalama % 4,6, anne sütündeki oranı ise % 7,1'dir. Koyun sütünde % 4,6, keçi sütünde ise ortalama % 4,0 oranında laktoz bulunur. Sütteki laktozun yapısında yer alan özellikle de galaktoz, bebeklerde beyin ve sinir dokularının oluşumu ve gelişimi için gerekli çok önemli rol oynayan temel bir öğedir. Laktoz vücudun kalsiyum ve fosfordan daha iyi yararlanmasını sağlar. Bu nedenle kemik ve diş oluşumunda, bebeklerin beslenmesinde çok önemlidir. Laktoz ayrıca B1, B2, B6 ve folasin gibi vitaminlerin sentezlenmesinde rol oynar.

Laktoz asitlere dayanıklı ve alkalilere hassastır. Bu nedenle midede değil laktaz enziminin etkisiyle bağırsaklarda parçalanır. Bağırsaklarında laktaz enzimi eksik olan kişiler laktozu sindiremez ve bu durum ishal, gaz, şişkinlik gibi bazı rahatsızlıklara sebep olabilir.

Kaynak

ASÜD (Ambalajlı Süt ve Süt Ürünleri Sanayiciler Derneği) Süt Bileşenleri ve Beslenmedeki Önemi, http://www.asuder.org.tr/sut-ve-sut-urunleri/sut/
Neden Süt?